Culture jam

Culture jamming, is the act of using existing media such as billboards, bus-ads, posters, and other ads to comment on those very media themselves or on society in general, using the original medium’s communication method. It is based on the idea that advertising is little more than propaganda for established interests, and that there is little escape from this propaganda in industrialized nations. Culture jamming differs from artistic appropriation (which is done for art’s sake), and from vandalism where destruction or defacement is the primary goal.’ UIt The Urban Dictionary

culture jamNog niet zo lang geleden viste ik het boek Culture Jam uit een stapel boeken die in de sector ‘nog te lezen wanneer ik echt tijd heb’ van mijn partner lagen. Mijn partner werkt op een werf waar hij voor de vele verschillende booteigenaren die Curacao aandoen een Godszegen is omdat hij (bijna) alles aan boord kan maken, aanpassen of verfraaien waarbij hij vaak ook langgekoesterde wensen vervuld. Zolang het om hout gaat, kan hij alles. Zijn klanten komen van over de hele wereld en maar al te vaak reist er een wereld aan boeken met hen mee. Sommige van die boeken blijven op Curacao en komen dan in die stapel terecht waar ik Culture Jam vond.  Ik vind het altijd leuk om een boek te ontdekken dat ik niet zo snel bij ons in de boekhandel of bibliotheek vinden kan omdat ik nu eenmaal op een eiland woon en vroeg:”Mag ik deze even van je lenen?”

De titel ‘pakte’ me omdat ik al langer voel dat de huidige systemen waarin wij leven en die wij zelf hebben ingesteld om onze levens te reguleren niet meer voldoen aan hoe wij ons als mensen aan het ontwikkelen zijn. Laat ik het wat botter zeggen: meer en meer hebben wij er de behoefte aan uniek of onszelf te kunnen zijn maar we doen dat in een wereld die in haar regelgeving en het functioneren van haar systemen juist meer en meer uitgaat van eenheidsworst en die haar energie niet stopt in het vinden van een antwoord op deze verandering maar eerder in het behoud van wat er is. De systemen zijn inmiddels op zichzelf operende units die willen voortbestaan maar die vergeten zijn wie er voor de input heeft gezorgd zodat zij uberhaupt bestaansrecht kregen. Ze hebben feitelijk het contact met hun ‘core-business’ verloren.

opgeletDie botsing of ‘culture jam’ is zichtbaar in vele systemen waarin wij als individuen worden gereguleerd. Kijk naar het functioneren van democratien, naar de wijze waarop wij onze financien regelen, de manier waarop wij worden geinformeerd. Wie heeft er nog echt fiducie in een regering, in bankinstellingen of in de media? Zijn deze systemen bezig voor de mensen die hen in het leven hebben geroepen of zijn we inmiddels in een situatie beland waarin wij middels slimme propaganda inzet zijn geworden van hun voortbestaan? Ik moet steeds vaker denken aan het verfilmde drieluik “The Matrix” dat op science fiction-achtige wijze dit vraagstuk aan de orde stelde. Wat is nu echt en wie trekt om welke reden aan welke touwtjes?

Het in stand houden van wat is, gaat gepaard met zeer indringende propaganda waar wij als mensen overal waar wij ons bewegen niet meer aan ontkomen kunnen. Ons ‘blikveld’ is zeg maar dusdanig vervuild dat wij ons nergens meer kunnen vertonen zonder dat wij aan de een of andere reclameboodschap worden blootgesteld. Eerst was dat alleen nog maar televisie en radio. Maar tegenwoordig worden mensen naar mijn schatting haast elke minuut aan de een of andere propaganda blootgesteld. Rijdt maar eens van huis naar werk of school en let voor de grap eens op de vele reclameboodschappen onderweg. Erger nog het zit ook in de e-mail, op websites, op facebook. Er is geen ontsnappen meer aan. In wat wij ook doen… er is ergens een boodschap zichtbaar die ons verteld wat ‘gezond’, ‘verstandig’, ‘cool’ of ‘trendy’ is. Wij, die in de veronderstelling zijn dat wij bezig zijn uniek te wezen en denken dat wij eigen keuzes maken, worden de hele dag geconfronteerd met boodschappen die ons ertoe bewegen -soms onbewust- vooral zoveel mogelijk te luisteren naar wat ons opgedragen wordt. De farce van onze uniciteit is terug te voeren naar de aanschaf van een Levi’s-broek en het serveren van Coca Cola waarbij we er niet meer bij stilstaan waarom we dat doen. We willen het beste van het beste (ook een geprogrameerd concept) en volgen feitelijk degene die het meeste geld in zijn propagandacampagne stopt.  En niemand vraagt zich nog af in hoeverre deze systemen ons bedienen of in hoeverre zij voldoen aan de behoefte die wij hebben. Knap is het wanneer je zo gemanipuleerd wordt en er tegelijkertijd van overtuigd bent dat je je eigen keuzes maakt.

Vandaag reed ik langs de Caracasbaaiweg waar ik om de twee meter werd geconfronteerd met een reclamebord waarop dezelfde poster hing. En ik moest aan Culture Jam denken. Het was een aankondiging van hetzelfde concert dat letterlijk mijn hoofd werd ingeramd. Na het passeren van de vierde versie van dezelfde poster voelde ik een enorme ergernis in mij oplaaien. “Ja, nu weet ik het wel. Ik ben niet debiel.” Ik had mijn verzadigingsgrens met betrekking tot het innemen van deze informatie meer dan bereikt. Sterker nog… de wijze waarop de reclamemaker probeerde mij naar dit concert te ‘pushen’ zorgt ervoor dat ik niet eens meer kaartjes kopen wil. Een irritatie die overigens helemaal losstaat van mijn respect voor de muziekcapaciteiten van deze saxofoon spelende virtuoos. Het is de reclamemaker die mijn respect verloren heeft. Die denkt kennelijk dat ik zo stom ben dat ik na twee meter alweer vergeten ben wat ik net nog heb gezien.

Hoewel de neiging om vannacht deze posters eens flink te bewerken met een grafitti- spuitbus er wel degelijk was, ga ik hier op deze website mensen niet oproepen om met een guerilla van Culture Jamming te beginnen zoals de schrijver van het boek dat doet. Wel wil ik een beroep doen op een ieder om eens na te gaan hoeveel ‘merknamen’ er per dag in je gesprekstof zitten… en eens te bedenken waarom je dat doet. Jouw bijdrage aan je eigen unieke zelf-zijn begint met bewustwording van wat het is dat jij wil en niet met het innemen van wat anderen je vertellen dat je nodig hebt.

En verder zou ik het heel prettig vinden wanneer de borden langs de kant van de weg me iets vertelden over waar ik mee bezig ben onderweg: en dat is op een veilige wijze deelnemen aan het verkeer en heelhuids van A naar B komen. De rest van de boodschappen zijn alleen maar stoorzenders en aan mij niet besteed.

NB: The word, “culture jamming” comes from the idea of radio jamming: that public frequencies can be pirated and subverted for independent communication, or to disrupt dominant frequencies. The Situationist International first made the comparison to radio jamming in 1968, when it proposed the use of guerrilla communication within mass media to sow confusion within the dominant culture. (Kalle Lasn, the founder of AdBusters magazine, wrote a book entitled Culture Jam, but the term predates his title.)

Culture jamming is a form of activism and a resistance movement to the hegemony of popular culture, based on the ideas of “guerrilla communication” and the “detournement” of popular icons and ideas. It has roots in the German concept of spass guerilla, and the Situationist International. Forms of culture jamming include adbusting, performance art, graffiti art and hacktivism (notably cybersquatting)

Leave a Reply