Vluchten kan niet meer 1

Amor luz i sabiduria

Sinds beelden van vluchtelingen -opnieuw- niet alleen de grenzen van Europa maar deze keer ook het internet overstromen, probeer ik me een weg te vinden in de informatie die erover beschikbaar is. Ik lees de voors en de tegens. Kijk naar wat de media erover brengt en wat de anti-media erover laat weten. Wat binnenkomt varieert van regelrechte xenophobie tot uthopische naastenliefde en de vertwijfeling die ertussen zit neigend naar het een of naar het ander. Afhankelijk van het incident, de eigen ervaring en de angst voor verandering. Wie wil kan de hele dag op zoek gaan naar ‘bewijsmateriaal’ om het eigen standpunt kracht bij te zetten. Of je nu voor opvang of tegen de opvang van vluchtelingen ben. En iedereen heeft inmiddels een mening die helaas alleen nog maar tot nog meer verdeeldheid in de wereld heeft gezorgd.

Onlangs vroeg een Curacaoenaar zich hier hardop af of wij op dit eiland ook niet eens wat van die vluchtelingen zouden moeten opvangen. Per slot van rekening zijn wij ook onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden en dat is lid van de Europese Unie. Een ‘linkje’ waar wij als autonoom land graag gebruik van maken wanneer het om subsidieaanvragen of economische belangen gaat. Zijn vraag over het vluchtelingenvraagstuk op facebook zorgde voor nogal wat reacties in dit deel van het overzeese Koninkrijk. Hij zou om te beginnen totaal niet op de hoogte zijn van de noden van de mensen in ons land en werd uitgenodigd om eens een rondje te rijden door de wijken waar de armoede welig tiert. Oftewel… wie niet voor zichzelf kan zorgen, kan al helemaal niet voor een ander zorgen. De angst voor verdere verspreiding van het extremistische gedachten- en vooral ‘actie’-goed van de IS was ook een argument om vooral geen vreemden of in elk geval niet deze vreemden in huis te halen. Dat waren de tegen-argumenten aan deze kant van de oceaan om een helpende hand te bieden. Anderen spraken vol lof over de durf van de vragensteller om dit onderwerp ook hier aan de orde te stellen. Maar verder dan een steunbetuiging kwam het niet.

Ik las het, nam het tot me samen met de vele reportages en foto’s die worden ingezet om de voor- en de tegenargumenten rondom dit vluchtlingenvraagstuk te voeden en probeerde me er een mening over te vormen. Ik luisterde ook naar een Deense professor die een en ander met betrekking tot dit probleem uiteenzette. Ondertussen zie ik landen grenzen sluiten, ze juist openzetten om een doorstroom naar het buurland te creeren en Staatshoofden die toezeggingen doen om op te vangen wat nodig is en die vervolgens eerst in eigen land orde op zaken moeten stellen omdat de bevolking zeer verdeeld is over de opvang van vluchtelingen uit de Arabische regio. Iedereen lijkt gelijk te hebben maar daarmee is uiteindelijk niemand geholpen. En wat ik eraan over hou is een gevoel van onbehagen omdat ik het gevoel heb dat er in al deze discussies en in de beeldvorming door de media voorbij wordt gegaan aan waar dit echt om gaat.

Dit vraagstuk gaat namelijk niet over de vluchtelingen, het gaat over ons vermogen als mens om onze eigen angsten onder ogen te zien. Lang waren perikelen als deze ‘ver van ons vandaan’ en konden wij meeleven middels een gironummer en avondvullende telethons op televisie en radiocampagnes. Hoewel die vorm van hulp niet onderschat mag worden, gaat het nu over een vorm van solidariteit die een meer rechtstreekse impact heeft op onze levens en onze samenlevingen. De impact staat nu letterlijk voor de deur. En niemand staat erom te springen. Toen Santo Domingo de grenzen sloot voor Hatiaanse vluchtelingen die door een aardbeving geen kant meer op konden, heb ik gehuild. Ik heb ook gehuild om de mensen in datzelfde land die met vuurwapens de inhoud van een nog intacte supermarkt bewaakten. Maar ik weet ook dat dat mens eigen is. In een staat van overleven zijn er geen wetten en regels. Het overleven wordt een doel op zich en dat doel heiligt alle middelen. Er zijn in onze geschiedenis tal van voorbeelden te vinden van ditzelfde mechanisme dat keer op keer de kop opsteekt dwars door de eeuwen heen. Wie ooit zijn eigen ‘zwarte kant’ heeft ontmoet -die onlosmakelijk verbonden is met overleven- weet waarover ik het hier heb en zal het oordelen over menselijk gedrag in crisissituaties ver van zich houden. Die begrijpen en weten waartoe mensen die huis en haard hebben moeten verlaten en nergens welkom zijn, in staat zijn. Het overleven van de een wordt dan een bedreiging voor het leven van de ander. En het laat zich niet langer raden wat er gebeurt wanneer er in een crisis een ontmoeting plaatsvindt tussen mensen die niets meer hebben en mensen die nog wel hebben. In plaats van delen, sluiten we de deur… een net zo menselijke reactie als het openbreken ervan om dan maar zelf te pakken wat nodig is om te overleven.

Tegelijkertijd ben ik niet blind, noch dom en begrijp ik ook dat het bieden van een welkom aan deze stroom aan mensen die veelal in culturele, educatieve, opvoedkundige en religieuze zin wellicht niet zo makkelijk compatible zijn met Westerse culturen, een grote uitdaging is. Maar het wordt moeilijker wanneer de angst voor dat ‘anders-zijn’ overneemt en regeert. Helemaal wanneer die angst ons in de weg gaat staan om menselijk te zijn en onze empathie voor de problematiek van onze medemens, die niet langer alleen maar via de ether de huiskamer inkomt, reduceert tot ons onvermogen om om te gaan met verandering. Dan komen twee versies van ‘zelfbehoud’ tegenover elkaar te staan. Eentje leek me eigenlijk al erg genoeg. En van hen-die-nog-hebben mag toch verwacht worden dat er ruimte is om stil te staan bij de betekenis van solidariteit. We zijn toch allemaal inwoners van de wereld tegenwoordig? Awel de wereld staat nu voor de deur. Met al het fraais en al het lelijks wat daartoe behoort. Wat moet je daar nu allemaal van vinden?

Het was de boodschap van een Portugese immigrant op Curacao die me uiteindelijk zover bracht om iets over deze problematiek op te schrijven. Wat hij me liet weten, made more sense dan alles wat ik gezien en gelezen heb over deze vluchtelingenproblematiek. Op drie lege Boca Chicaflessen bij zijn Batidostand stond geschreven: Amor, Luz i Sabiduria…. liefde, licht en wijsheid waarbij ik op moet merken dat ‘sabiduria’ meer is dan weten alleen; het is de wijsheid die voortkomt uit ervaringen die op zo eerlijk mogelijke wijze worden bekeken. Het is het blijvend verzamelen van kennis waarbij de informatie die uit die ervaringen te halen is steeds opnieuw weer bijgesteld en uitgediept kan worden. Sabiduria is in die zin een ‘ongoing process’, een levenslange zoektocht naar een zuiver weten dat gestript is van (voor)oordelen.

Wanneer wij elkaar vanuit de drie ingredienten die door deze batidoman naar voren werden gebracht kunnen benaderen en solidariteit en hulp kunnen bieden zonder de zwarte kant van de mens -die evengoed van ons allemaal is- uit het oog te verliezen dan kunnen wij deze uitdaging toch ombuigen naar een constructieve ervaring waar wat mij betreft ook Curacao een rol in kan spelen. Angst kunnen we heel gemakkelijk delen, dat is heel wat gemakkelijker dan het eerlijk openstellen van ons hart.

One comment on “Vluchten kan niet meer

  1. Thea Elfrink Sep 23,2015

    Hoe vertaal je “vertrouwen”? Dat(of die fles) zou ik er aan toe willen voegen!

Leave a Reply