‘Zo jammer van je tijd als je niks doet’ 3

Noot van de auteur: Om een of andere reden was dit artikel van mijn website verdwenen. Het werd gepubliceerd in 2011 in het Antilliaans Dagblad. Ik repost het hier omdat het naar mijn idee niet aan belang heeft ingeboet. En omdat ik Shik vandaag weer even gezien heb.

Shik-Tong Chan over de Chinese Gemeenschap op Curaçao

Naar aanleiding van de negatieve uitlatingen van Pueblo Soberano leider Helmin Wiels op de Chinezen van Curaçao en een televisieoptreden van Shik-Tong Chan, woordvoerder van de Chinese gemeenschap op ons eiland, in reactie daarop, nam ik contact op met de secretaris van de belangenvereniging Chinese Four Villages Neighbour’s Club. Het was namelijk nogal opmerkelijk om ‘geluid’ te horen vanuit de Chinese gemeenschap die zich doorgaans niet laat horen en die zich ver van commentaar of inmenging houdt. Het commentaar van Chan tijdens de uitzending van Telenotisia waar om zijn reactie werd gevraagd op de uitspraken van Wiels (PS): ‘Chinezen ontduiken belasting, werken onhygiënisch, prostitueren jonge meisjes, er bestaat een Chinese maffia’ en wat dies meer zij was zakelijk, stipte zorgen van algemeen belang aan en was nergens emotioneel geladen. ,,Pas op met het stigmatiseren van een bevolkingsgroep, de wet geldt voor iedereen dus ook voor Chinezen, wie fout bezig is, moet aangepakt worden volgens het justitieel systeem. Daar is het voor. Wij zijn een belangenvereniging voor Chinezen, niet voor criminelen.”

Er zat slechts een kleine humoristische ‘verzetsopmerking’ in zijn betoog: ,,Wie de schoen past trekke hem aan”, zei Chan tegen Franklin Haseth van Telenotisia. ,,En voor ons Chinezen geldt dat wij nog steeds op blote voeten lopen.” Typisch Chinees, dacht ik. Onaantastbaar, wat er ook gebeurt. Maar terwijl ik mezelf betrapte op deze ‘stigmatisering’ bedacht ik me ook hoe weinig we eigenlijk weten van deze bevolkingsgroep op ons eiland die zo duidelijk aanwezig is in ons dagelijks leven maar die tegelijkertijd zo ontoegankelijk voor ons lijkt. Harde werkers zijn het. Dat weten we. Maar verder? Wie heeft er een Chinees in zijn vriendenkring? Chinezen lijken genoeg te hebben aan elkaar. En wat betekent dat voor het integratieproces op de plek waar zij wonen. Bij ons op Curaçao.

Shik-Tong Chan kwam op zijn elfde in 1968 naar Curaçao. Rechtstreeks uit het toen nog Britse Hong Kong. ,,De situatie in Hong Kong was zorgwekkend, door de arbeidersonrust in de jaren zestig waar de linkse beweging achter zat beïnvloed door de leer van Mao. Veel Chinezen zochten hun heil elders. Het was een kleine exodus uit Hong Kong in die tijd.” Chan’s vader kwam van de provincie Guangdong, uit een landbouwstreek in het zuiden van China die uit vier ‘villages’ bestaat: Xinhui, Taisan, Kaipin en het dorp van Chan’s vader: Enping. Voor het communisme zijn intrede deed in China had deze streek van oudsher banden met andere landbouwgebieden in de wereld waaronder in Cuba, Venezuela, Jamaica en Trinidat & Tobago. Een familielid van Chan zat in Cuba.

Maar toen daar het communistisch regime van Castro gevestigd werd keek men verder rond in het Caribisch gebied. ,,Je gaat niet het ene communistische land verlaten om dan in een ander communistisch land te gaan wonen, toch.” Het familielid van Chan week uit naar Curaçao. Chan’s vader voegde zich bij hem om te werken, 3 maanden voor de geboorte van Shik Tong, zodat hij zijn familie thuis beter kon onderhouden. ,,Dat was nog voor het begin van het communisme in China. Ik zag hem pas voor het eerst toen ik zeven jaar was in Hong Kong. Toen die arbeidersonrust in Hong Kong kwam, besloot mijn vader de rest van het gezin naar Curaçao te halen. Mijn vader werkte eerst op een plantage op Blauw (achter Jan Doret) en werd naderhand kok bij Lam Yuen. Daarna opende hij een eigen restaurant.”

Mensen als Shik-Tong’s vader kwamen met lege handen en werkten hard met als doel dat hun kinderen het beter kregen. ,,Werken voor de volgende generatie, zeg maar.” Werknemers, van huis uit geen ondernemers of zakenlui. Chinezen die hier op Curaçao met het kapitalistisch systeem leerden omgaan. Veel eerder dan de generatie Chinezen die zich nu overzee vestigen. ,,De huidige generatie heeft niet de tijd gehad om te wennen aan het kapitalisme. Ze zijn er bij wijze van spreken ingevallen vanuit een communistische opvoeding.” Anders dan Shik-Tong’s vader toetertijd komen deze Chinezen met startkapitaal dat zij al in China vergaard hebben.

De opvolger van Mao, Deng Xiaoping liet via Hong Kong op gereguleerde wijze welvaart en rijkdom geleidelijk aan China in sijpelen. Rijk worden en geld verdienen mocht ineens wel. ,,De Chinezen die nu komen hebben dus geld. Er wordt meteen een zaak gekocht. De hele familie komt mee. De zaak wordt uitgebouwd en uitgebreid. Heel hard werken ook deze mensen. ,,Het gaat er nu om zo snel mogelijk rijk te worden. Niet alleen uit financieel oogpunt, het gaat er eerder om dat je met geld zekerheden hebt waarmee je weer beter voor het nageslacht kan zorgen. Je moet je bedenken wat de mogelijkheden voor hen zijn nu. Zij die geen eigen auto of huis konden bezitten, kunnen er nu drie kopen als ze dat zouden willen. Het geld is er en het mag. Je mag ongebreideld kopen wat je hebben wil. Dat is voor deze generatie emigranten een compleet nieuwe vrijheid die soms overweldigt.”

Dat doel staat op het netvlies en dat is dan ook van het allerhoogste belang. Het lijkt erop dat het ik-gevoel na jarenlang een verplicht wij-gevoel te hebben de ruimte nodig heeft. Echt mengen en integreren met de lokale bevolking doet deze nieuwe groep emigranten niet. Dat geeft ook Shik-Tong toe. ,,De betrokkenheid bij de plek waar zij wonen is professioneel functioneel. Chinezen zijn hele flexibele mensen. Ze passen zich aan maar verliezen het hogere doel nooit uit het oog. Uitgaan doen ze niet. Ze werken. Leren de taal waar dat nodig is om te functioneren Men heeft weinig of geen lokale vrienden. Je moet niet vergeten dat zij een hele oude cultuur met zich meedragen. Een cultuur die in vele opzichten anders is.”

De Chinezen zijn vanuit hun cultuur altijd bezig met verder komen dan waar je bent en daar wordt heel hard voor gewerkt. Shik-Tong is van dit stuk China zelf ook een prachtig voorbeeld. Eeuwig aan het studeren, alle studies afgemaakt en zodra er een af is weer iets nieuws beginnen om verder te ontwikkelen. ,,Het is zo jammer van je tijd als je niks doet”, zegt hij hierover. ,,Chinezen kijken van binnen naar buiten in de zin van mogelijkheden en potentieel dat zij vanuit zichzelf kunnen ontwikkelen. Anders dan anderen waarvan er velen zijn die de ander de schuld geven van hun ellende of niet geslaagd zijn. Die kijken van buiten naar binnen, zeg maar. Men ziet dat zo’n Chineze zaak groeit. Dat er uitgebouwd wordt. Dat er geld wordt verdiend. En dan ineens is het daar. Dat commentaar van ‘zij pakken onze banen af’ of ‘zij verpesten onze economie’. Maar men vergeet dat er dag en nacht voor wordt gewerkt. Keihard. Uitgaan en feestjes horen daar niet bij. Een bezoek aan het casino, dat nog wel. Maar verder niet”

Mensen die ontevreden zijn maar zelf niet iets ondernemen om die ontevredenheid te veranderen kunnen volgens Shik-Tong gemakkelijk meegenomen worden in de retoriek van politici met demagogische kwaliteiten.

De Chinese cultuur verschilt ook van de Curaçaose in de manier waarop Chinezen omgaan met leiderschap en autoriteit. ,,We hebben altijd sterke leiders gehad en gerespecteerd. Daar zijn wij aan gewend vanuit het oude systeem. Kijk maar naar onze geschiedenis als keizerrijk. Sommigen noemen dat ‘ondergeschikt’ zijn maar zo voelen wij dat helemaal niet. Leiderschap is iets waar Chinezen heel natuurlijk mee omgaan. Het is nodig en het functioneert. Anders gedefinieerd, dat is wat wij Chinezen zijn.”

Het Papiaments is voor Chinezen niet moeilijk te leren volgens Shik-Tong die zelf meer dan zes talen spreekt en schrijft. ,,Dat komt omdat er grammaticale overeenkomsten inzitten die wij met het Nederlands helemaal niet delen. Nederlands is veel moeilijker. Wij kennen geen tijdsaanduiding, werken niet met mannelijk of vrouwelijke lidwoorden en gebruiken geen ‘overbodige’ termen in onze taal. Om je een voorbeeld te geven: Twee honden. Waarom moet dan het woord ‘hond’ ook veranderen? Als je zegt twee dan is dat toch al meteen duidelijk. In het Papiaments verandert het woord ‘kacho’ niet naar een meervoudsvorm. Je zegt gewoon ‘dos kacho’. Taal behoort een overbrugging tussen mensen te zijn. Met het Nederlands is dat niet eenvoudig.“

Veel van de chinezen die nu naar Curaçao komen, zijn volgens Shik-Tong afkomstig van het platte land. Dat laat ook cultuurverschillen naar boven komen die niet representatief zijn voor de Chinese bevolking maar die wel het beeld van chinezen op Curaçao bepalen. ,,Kijk, wat wij doen bij de Chinese Four Villages Neighbour’s Club is mensen vertellen hoe het hier gaat. Wat de gedragsregels zijn. Dat je niet direct vanuit de keuken naar het casino kan gaan. Iedereen uit de Chinese gemeenschap komt bij ons terecht. Nieuwe en oude emigranten. We zijn één in onze cultuur. Dat gevoel is heel sterk. Voor veel van deze mensen is de informatie die wij geven nieuw. Zij hebben op het land gewerkt, waren zo arm als het maar kan. Naar hun idee is het dragen van een spijkerbroek en een poloshirt van een imitatiemerk zeer gekleed zijn. Wij vertellen ze dat dat hier niet altijd voldoende is.”

Het toch moeizame integratieproces van deze ‘nieuwe’ chinezen binnen de Chinese gemeenschap op Curaçao duurt volgens Shik-Tong een generatie. ,,Het gaat langzamer misschien dan bij andere emigranten maar het gebeurt wel. De kinderen van deze chinezen zitten hier op school en integreren wel. In taal en in gewoonten. Dat integratieproces van deze nieuwe chinezen op Curaçao neemt net als bij de groep waartoe mijn vader behoorde één generatie in beslag. En voor wat betreft het democratisch proces en het gaan denken in een wij-vorm die niet communistisch is gefundeerd, daarin moeten deze Chinezen nog rijpen.”

De pdf van het Antilliaans Dagblad downloaden kan hier: P08 en P10

3 thoughts on “‘Zo jammer van je tijd als je niks doet’

  1. Nicoline Querido Feb 12,2017

    Interessant stuk Elodie.

  2. Ineke Feb 12,2017

    De Chinese geschiedenis, haar tradities en cultuur houdt me al een tijdje bezig. Dank dat je weer een paar puzzelstukjes hebt toegevoegd.

  3. Petra van der Geest Feb 16,2017

    Deze informatie helpt mee een beter begrip voor de ‘ander’ te creeeren en begrip voorkomt polarisatie.

Leave a Reply