Uitnodiging Boekpresentatie

Nog een stukje roman

Wat moet ik tegen Gwido zeggen? Dat ik mezelf niet meer herken? Dat ik op dit moment niet weet waar mijn kop of mijn kont zit. De vrouw waar hij voor gekozen heeft, is niet de vrouw die ik ben. Zoveel weet ik nu. Maar wat of wie ben ik dan wel? Geheimen zijn er, halve waarheden liggen er die even zo zeer kloppen als dat zij dat niet doen. Daar werk ik nu zelf ook aan mee. Is niets zeggen ook liegen? En van alles wat ik wel tegen hem heb gezegd… hoeveel is daarvan eigenlijk waar? Geen vader gehad. Dat heb ik wel. Er is een vader in mijn leven geweest. Zoveel vertellen de nieuwe herinneringen me. Maar waarom heeft hij dan nooit contact opgenomen? Waarom heeft hij me zo laten gaan? Hield hij van me? Miste hij me toen ik weg was uit zijn leven?

Gevlucht zijn we. Als dieven in de nacht. Zonder aankondiging hebben we hem achtergelaten. Als een meubelstuk pakte mijn moeder ook mij in. Nam me mee en zette me gewoon ergens anders neer. En nooit meer is er een woord vuil gemaakt aan waar we vandaan of waar we uitkwamen.

Er is geweld geweest . Veel geweld en angst. Ook dat weet ik nu. Het verklaart mijn opschrikken bij harde geluiden. De huivering die over mijn rug loopt wanneer ik bloed zie. De onverklaarbare plotselinge angstscheut die ik ervaar wanneer iemand me vanuit een hoek benadert die ik niet zie aankomen. Het gevoel van opgejaagd zijn, zelfs als ik niets verkeerd gedaan hebt. Dat is wat ik heb overgehouden aan dat geweld.

Maar waarom was het er? En hoe lang al? Waren het spanningen in het huwelijk? Wat voor spanningen? En wat voor een huwelijk was het dat mijn ouders hebben gehad? Wat ik aan beelden terug heb gezien duidt op een ontwikkeling. Eens is een eerste klap gevallen. Daarna nog een. Ergens is er een spiraal ontstaan. Dat van kwaad tot erger voerde. Tussen hem en haar heeft een patroon kunnen ontstaan. Zoiets kost tijd. Of was het er al vanaf het begin?

Ik weet dat ik het begin ben. Ze zijn met elkaar getrouwd omdat ik kwam. Ik heb hen aan elkaar verbonden. En wat voor goeds heeft dat gedaan? Van mijn vader heeft die verbintenis een geweldenaar gemaakt, van mijn moeder een slachtoffer. Gedoemd tot elkaar, door mij.

Was het liefde waarin ik verwekt werd? Of was het geweld? Lust? Was ik een onvermijdelijke consequentie? Hebben ze overwogen me te aborteren? Een van hen? Allebei? Of was ik een voldongen feit?

Voldongen feiten zijn moeilijk te slikken. Ze frustreren. En frustratie leidt tot woede. Oh God, ben ik ongewenst, net zoals mijn moeder?

Uit: Work In progress

For real

Elke dag iets nieuws nu… in dit proces naar een boek. Vandaag de omslag. De foto’s zijn van Iren Nooren. Dit is zo leuk… I am so enjoying this.

Flaptekst Woestijnzand

Terwijl ik bezig ben de ‘zetproef’ door te nemen van Woestijnzand krijg ik een mailtje van uitgever Franc Knipscheer. Over de flaptekst van het boek. Hij stuurt me een tekst en vraagt of dat ok is:

Curaçao zou zijn naam ontlenen aan het Portugese woord coração, dat letterlijk ‘hart’ betekent. Elodie Heloise doet die etymologie eer aan door haar éígen hart aan het eiland te verpanden. En het klopt warmbloedig. In de bundel Woestijnzand meet Heloise zich weliswaar een overwegend ‘observatoire’ schrijfstijl aan, maar zij weet daarin ook precíés op de juiste momenten ‘te falen’. Het resultaat: proza met prik maar zonder preek. De uiteenlopende karakters in Woestijnzand ondergaan hun klein en groot leed met een vreemd soort luciditeit die soms jaloersmakend, dan weer meelijwekkend is. Toch schemert er elke ochtend weer een hoopvol ‘mañana!’ aan de Caribische horizon.

In Woestijnzand ontpopt Elodie Heloise zich als een chroniqueur van het alledaagse Curaçao. Van een junk die zijn oude straat beweent tot de weduwe die haar gestorven man thuis koel houdt. Van het gezin dat zich op een cycloon voorbereidt tot de kunstenares die denkt een ‘dodelijk’ schilderij te hebben verkocht. En als Heloises sporadisch opgevoerde alter ego op Schiphol staat:

‘Twee marechaussees met neutraal correcte gezichten vangen mij op. Ik moet mijn armen en benen spreiden. Een elektronische staaf glijdt langs mijn lijf. “Bent u ongesteld, mevrouw?” Ik voel dat ik knik en daarop lopen de mannen door naar het volgende slachtoffer dat door de hond uitverkoren is. Verbijsterd kijk ik ze na. Op het werk spreken we van “bezoek”. Mijn collega’s, de vrouwelijke dan, zien het aan me. “Ach, dushi, heb je bezoek? Geeft niet, doe rustig aan vandaag. We weten allemaal hoe het is.” Ik krijg dan een knipoog die druipt van het medeleven.’

Of ik dat oke vind…? Man, ik ben er helemaal stil van. En oh ja… de presentatie van deze bundel is op 16 september. In Amsterdam.

 

Truth…

Vertel me hoe ik het begin verander.’

De vraag komt heel duidelijk binnen. Evenals de beelden die deze vrouw bij zich draagt. Shon Mi rilt. De kou en de kilte waarin deze ziel heeft verkeerd reikt tot in haar botten. Dus dit is de begeleidster die Dominique bij zich draagt. Haar grootmoeder. Het antwoord dat ze voor haar heeft zal haar niet bevallen.

‘Een begin kan niet veranderd worden. Omdat het verbonden is met wat anderen al veel eerder voor ons begonnen zijn.’

De kaars op tafel flikkert. Woede. Nee, onmacht. Het is de onmacht die eronder zit die Shon Mi nu voelt. Ze ziet beelden. Die Dominiques grootmoeder naar haar toesmijt. Een aanschakeling van beelden die met een razende vaart hun verbondenheid onthullen.  Meisjes, vrouwen, moeders. Generaties terug. Geraakt door de liefde verloren gegaan. Een oude man naast een inheemse vrouw. In z’n hart de eroderende herinnering aan een dochter die hij nooit meer zal zien. Omdat hij haar moeder achterliet. Die moeder, schreeuwend bij een waterpoel. Getergd tot in het diepst van haar wezen door wat zij daar ziet. De pijn van deze confrontatie met een liefde die haar afgenomen werd en die er nu voor zorgt dat zij als moeder haar dochter, een jonge vrouw nog, wegrukt van haar hart. Shon Mi snakt naar de adem die niet haar maar een jonge man ontnomen wordt bij een waterpoel. Veel tijd krijgt ze niet om bij te komen. Marjan raast door. Naar een jonge vrouw op een schip die om deze verloren liefde er bijna toe komt een einde aan haar leven te maken en die in plaats daarvan slechts half sterft. Ze ziet een gesluierde vrouw staan voor het altaar als voor een slachtbank. Houdt even later een baby met afschuw van zich af. Een kind, een meisje, een vrouw nu, heeft toegang tot niet meer dan een half hart waarin de liefde waar ze naar snakt voor haar niet is. Ze verdient het niet. Omdat ze niet is wie ze had moeten zijn.

De kaars op tafel gaat tekeer. Flakkert, sist. En dan voegen de beelden zich samen. Tot verbindingslijnen van levens. In hoog tempo volgt het openbaren. Aan Marjan, aan shon Mi. Scherpe, heldere, duidelijke lijnen verbinden de gebeurtenissen met elkaar. Meedogenloos eerlijk vallen inzichten op hun plek. Zonder veroordeling geven zij toegang tot wat was, wat is en wat zal zijn. De vlam op de kaars is bewegingloos nu. Is een ingehouden adem voordat het besef komt. En shon Mi weet wat zij zeggen moet.

‘Wat anderen voor ons meemaakten komt mee in het volgende begin. Daar hoeven ons alleen maar bewust van te zijn. Wie werkt met wat zich op zijn pad voordoet, zorgt ervoor dat het punt waarop het volgende begin zich aandient dichter bij de liefde starten kan. En wij allen spelen daarin de rol die ons toebedeeld is. Totdat wij beseffen en bewust zijn dat wij juist in en door onze ervaringen een deel van diezelfde liefde zijn. Dat is de enige waarheid, Marjan.’

De kaars laait op nu. Tot een hoge vlam. Als een borstkas die na een langdurige benauwdheid vrij ademen kan. Sissend druipend kaarsvet. Nog eenmaal een hoog oplaaiend vuur en dan gaat de vlam uit.

Shon Mi’s gezicht is nat van tranen die niet van haar zijn. De stoel voor haar is leeg nu, weet ze. Marjan heeft haar verlaten. Er is niemand meer. Het is klaar voor vannacht. En de glimlach die ze de nacht instuurt, vlak voordat ze haar deur sluit, is voor de grootmoeder van Dominique. Die shon Mi’s woorden begrepen heeft.’

uit: Work in progress, een roman

Stukje roman

Foto Guido Selling

Een visje roert zijn staart. Het zwemt in een bol koraal tussen de gaten. Een roze annemoon schrikt en trekt zich terug in zijn pijpje. Een papegaaivis. Blauw en loom. Ik volg hem. Waar hij stilhoudt hoor ik hem grazen. Hij schraapt zijn eten van de koralen. Een zeeappel. Een klein zwart bolletje met lange puntige stekels. Ze bewegen op de onderstroom. Ik pak een steen om hem stuk te maken. Niet omdat hij niet mooi is maar omdat er een spektakel van komt als ik dat doe. Hij bloedt en daar zijn ze… honderd gekleurde vissen. Donkerblauw met spikkels die aquamarijn oplichten. Roze zeesoldaatjes met een zwarte camouflage streep onder hun oog. Lichtgrijze vissen, een gele schubbenlijn geeft hun doorsnee aan. Een kleine blauwkop dringt voor. Brutaal en vinnig. Allemaal genieten ze van deze onverwachte lekkernij. Ik hang erboven met mijn duikbril. En ik geniet. Van de stilte waarin deze drukte zich manifesteert. Dan is daar een kolebra berde. Een moreen. Groen gespikkeld en arrogant maakt hij zich het feestmaal eigen. De vissen schieten uiteen en geven hem de ruimte. Om af te maken wat ik begonnen ben.

Uit: Work in progress 2012

 

Writers Unlimited Curacao

Grenzenloze ontmoeting met woorden

Curaçao was dit weekend in meer dan een opzicht het centrum van het vrije woord, het vrije denken, creatieve expressie en de vrijheid van meningsuiting. Krusa Laman, de caribische editie van Writers Unlimited deed dat op vrijdagavond in Teatro Luna Blou en op zaterdagavond in Villa Maria met debat en voordrachten van schrijvers uit Nigeria, België, Zimbabwe, Irak en Curaçao. Het werden twee avonden van grenzenloze ontmoetingen gedragen door woorden.

Het literaire festival, op Curaçao gecoördineerd door FPI, werd al eerder vorige week geopend met twee exposities, een in de Openbare Bibliotheek en een bij de Stichting Naam, en werd vooraf gegaan met workshops gegeven aan middelbare scholen om de leerlingen voor te bereiden op het auteursbezoek dat ook onderdeel van het programma was. Met die activiteiten achter de rug werd het festival dit weekend afgesloten met twee goedbezochte avonden waar de schrijvers het podium betraden om hun werk en inzichten te delen met het publiek.

Vrijdagavond stond in het teken van een debat over het thema ‘The power of memory’.

Foto: Jeu Olimpio

In een High Fly park decor (verzorgd door Pito polo naar een idee van Milushka Birge) dat vrijwel onmiddellijk veel herinneringen aan de jaren zeventig op Curaçao opriep bij het publiek werden de auteurs uitgenodigd door  Mario Kleinmoedig op plaats te nemen voor een gesprek. Miriam Sluis, David Van Reybrouck en Helon Habila werden door Kleinmoedig gewezen op een overeenkomst die in alledrie de schrijvers aanwezig was namelijk het schrijven over een land waartoe zij in oorsprong niet (meer) behoren. Alledrie blikken zij van ‘buiten’ naar ‘binnen’. Van Reybrouck, een Belg met zijn boek over Congo, ooit een Belgische kolonie. Habila, een Nigeriaan die in de VS woont met zijn boek ‘Oil on water’ over de olievervuiling in zijn geboorteland en Miriam Sluis, van oorsprong Nederlandse met haar boek ‘Zoutrif’ over Plantage Rif Marie. Het leverde interessante inzichten op waarbij alledrie de auteurs aangaven inderdaad aangesproken te zijn door anderen met de vraag wie zij eigenlijk waren om dit te doen. geen van drieën heeft zich er echter van laten weerhouden op te tekenen wat zij opgetekend hebben om vrijwel dezelfde reden: het historische belang van het behoud van wat is geweest. Pettina Gappa uit Zimbabwe, Rodaan Al Galidi een Irakees woonachtig in Nederland en Richenel ‘Muz’ Ansano werden aan de tand gevoeld over het belang van herinneringen en de verschillende vormen ervan. Gappa vroeg aandacht voor het gegeven ‘valse herinneringen’ waarbij herinneringen vanuit doorvertelde verhalen in het geheugen worden vastgelegd als daadwerkelijk beleefde herinneringen. Volgens Al Galidi zijn herinneringen een last en iets waar je helemaal niets mee moet doen omdat het je beperkt en het slechtste in je naar boven haalt. Al Galidi woonde het grootste deel van zijn leven in een Irak dat in oorlog was. Ter illustratie haalde hij het bezoek van de auteurs aan het Tula Museum eerder die dag aan. ,,Ik zag daar wat die Nederlanders met een meisje van elf hebben gedaan en nu wil ik alle Nederlanders vermoorden.” Voor Ansano gaat het om het behouden wat was en ervan leren. Herinneringen als leidraad om een beter mens te worden.

Foto: Jeu Olimpio

De muzikale omlijsting van deze vrijdagavond werd verzorgd door de jonge kwarta-virtuoos Rhazul en zijn groep. Sheila Payne zocht de interactie met de muziek en bracht een mooie beeldende vertelling over een adelaar en een kikker.

Van de wat serieuze, ingetogen toon van de vrijdagavond in Luna Blou werd op zaterdagavond in Villa Maria overgegaan naar een wat lossere sfeer met veel ruimte voor het werk van de auteurs. Merietza Haakmat en Favell Maduro spraken de avond op vrolijk ontspannen wijze aan elkaar. Lucille Berry-Haseth ontroerde de open zaal van Villa Maria, die stampvol zat, met haar gedichten over haar liefde voor het leven en de dankbare aanvaarding van alles wat dat leven te bieden heeft, inclusief het einde ervan. Gappa en Van Reybrouck lazen voor uit eigen werk. Gappa sleurde het publiek mee in het bruisende leven van een township, Van Reybrouck bracht behalve een haast surrealistische passage van een bezoek aan China een gedicht over Curaçao dat hij diezelfde dag geschreven had. Habila sprak over de vervuiling van olie in zijn land. Hij las voor uit Oil on Water en bracht de praktische gevolgen voor een land ‘gezegend’ met ‘zwart goud’ tot leven. De Curaçaose Catleen Giterson overdonderde het publiek met haar krachtige stem en proza op rijm dat zij bracht onder begeleiding van een jambe. De schoonheid van het Papiaments op deze manier gebracht ontging niemand. Guineta de Palm zette een Anansivertelling neer. In een drieluik gegoten in de vorm van een reis van de spin. Al Galidi nam vervolgens het podium over en liet het publiek tot tranen toe lachen. Met gekke gedichten en kronkels, al spelende met eenvoudige woorden in de Nederlandse taal, die niet zijn moedertaal is, bracht hij inzichten tot leven die de ‘jip-en-janneke’-taal regelrecht naar een literair niveau voerde. Delicaat prachtige verrassing van de avond was een voordracht van Frank Martinus Arion. Een toegift in het programma dat hem een staande ovatie opleverde en die iedereen roerde.

Een absolute klapper van de avond was het optreden van Serenada. De muzikale sfeermakers brachten de zaal in hun afsluitende sessie tot zingen en dansen op een potpourie van oude Curaçaose liedjes op z’n Serenada’s gebracht. Harry Moen en zijn muziekgroep waren een prachtige aanvulling op deze avond die bruisend werd afgesloten.

Krusa Laman is voorbij nu. Over twee jaar zijn we weer aan de beurt. Maar een ding is zeker: Curaçao, haar mensen, haar natuur en haar cultuur heeft een verpletterende indruk gemaakt op schrijvers die er nog nooit waren geweest en die haar in hun hart hebben gesloten als een onuitwisbare herinnering. The power of memory leeft daarmee voort.

Voordat je een ‘boek’ wordt…

Al die kleine grote stappen… van een woord naar een zin naar een alinea naar een verhaal. Van een verhaal naar een bundel, van een bundel naar een manuscript, van een manuscript naar een boek… je moet een lange adem hebben. Dit is de aanbiedingsbrief van 2012 van uitgeverij In de Knipscheer. En ja, ik sta er echt tussen. Een kunstenaar opende deze week op Curacao een expositie met de titel: een reeks gevolgen… en ja, dat is wat het is. Ik sta in een rijtje met grootheden waaronder mijn held Boeli… Isn’t that amazing?

Expositie Poder di Memoria geopend

Foto’s Jeu Olimpio

Welke herinnering stop je in een kist die pas over honderd jaar weer open gaat?

De expositie Poder di Memoria werd donderdagavond officieel geopend bij de Stichting Naam waarmee tevens de aftrap werd gegeven voor het literaire Festival Krusa Laman-Writers Unlimited en alle activiteiten daaromheen.

In de expositie zijn de vruchten te zien van workshops gegeven aan verschillende voor-examenklassen van Voortgezet Onderwijs ter voorbereiding op auteursbezoek aan de scholen in het kader van het festival. Centraal thema van het festival is ‘The power of memory’, een thema dat in de workshops door de leerlingen is onderzocht en van een eindproduct is voorzien.

Wat wil je dat er van jou achterblijft? Welke herinnering wil je bewaard zien en waarom? Wat gaat er in de kist die over honderd jaar pas weer opengaat? De antwoorden op deze vragen zijn tentoongesteld in de expositie bij Naam. In abstracte en in concrete zin.

,,Onze jongeren zijn in deze expositie aan het woord. Op een manier die even ontroerend als imponerend is,” zo sprak Richenel ‘Muz’ Ansano, de directeur van Naam donderdagavond tijdens de opening. ,,We zouden er goed aan doen meer en beter naar hen te luisteren. Hun woorden houden belangrijke boodschappen in. We kunnen er van leren. Wat Naam betreft kan ik in elk geval aangeven dat we als stichting met een educatieve poot veel meer op deze manier bezig willen zijn met onze jongeren.”

Ini Statia van FPI (Fundashon pa Planifikashon di Idioma), trekker en coördinator van het festival, gaf aan verheugd te zijn dat het festival is begonnen en dat ook deze keer de scholen en daarmee jongeren betrokken zijn bij schrijven en literatuur.

Lida Pandt van Naam, drijvende kracht achter de opbouw van de expositie, liet vervolgens twee jongeren het lint doorknippen waarmee de expositie geopend werd voor het aanwezige publiek dat uitgebreid de tijd nam om de vele achtergelaten boodschappen van de jongeren te bekijken en te lezen.

Ook werd het publiek uitgenodigd zelf een boodschap achter te laten die gedeponeerd kon worden in een speciaal daarvoor klaargezette kist genaamd ‘Bo Baul’ (jouw kist).

Tijdens deze expositie was ook een slideshow te bezichtigen van de facebookpagina ‘If you grew up in Curaçao’ met heel veel oude foto’s en wetenswaardigheden van het eiland.

Met de opening van de expositie werd zoals gezegd ook het literair festival Krusa Laman geopend dat behalve schrijvers nog meer in petto heeft voor het publiek.

Want er is meer. Ook in de Openbare Bibliotheek is een expositie die samenhangt met het festival. Verder zullen tijdens de twee literaire avonden op vrijdag 20 en zaterdag 21 april storytellers Guineta de Palm en Sheila Payne van zich laten horen en zal de muzikale omlijsting worden verzorgd door grupo Serenada en Rhazul met zijn muziekgroep.

De expositie ‘Poder di Memoria’ is te bezichtigen bij de Stichting Naam (Johan van Walbeeckplein) tot 27 april. Op werkdagen van 09.00 tot 11.00 uur en van 14.00 tot 16.00 uur.

 

Expo workshop